NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ VIÊM MŨI DỊ ỨNG

NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ VIÊM MŨI DỊ ỨNG

Đây là một bệnh rất thường gặp. Bên Mỹ có đến 1/5 số dân mắc bệnh, tốn hơn 1 tỷ đô la cho chữa trị kèm theo hàng triệu ngày công, ngày học phải bỏ . Nhiều người đánh giá sai, thường cho là bệnh cảm mãn tính nhưng thật ra là bệnh viêm mũi dị ứng (VMDU).

Triệu chứng bệnh thường là chảy nước mũi do phù nề niêm mạc mũi, hắt hơi cả tràng đặc biệt vào lúc sáng sớm mới tỉnh giấc chưa bước xuống giường, mũi và mắt ngứa, chảy nước mắt. Khó chịu nhất là bệnh nhân hay bị ngạt tắc mũi, lúc đầu có thể ngạt nhẹ,ngạt khi nằm ngủ lúc ngạt mũi này lúc ngạt mũi bên kia, sau ngạt tăng lên liên tục, nhức đầu, mất ngủ… . Viêm mũi dị ứng hay dẫn đến viêm xoang hoặc bệnh suyễn về sau này. Nhiều người bệnh thấy rất khó làm việc, khó tập trung suy nghĩ công việc.

Nguyên nhân Viêm mũi dị ứng: Hiện tượng dị ứng xảy ra khi có một chất lạ (gọi là kháng nguyên – allergens) xâm nhập vào cơ thể, khi đó hệ miễn dịch sẽ sản xuất ra các kháng thể (IgE) để chống lại kháng nguyên đó. sự đấu tranh giữa kháng thể và kháng nguyên sẽ làm vỡ các tế bào mast lân cận và thải ra các chất gây dị ứng (histamine). Chất này rất kích thích, gây ngứa ngáy mũi là chó hắt hơi, sưng nề các cuốn mũi gây ngạt mũi, và gây thoát nước từ tế bào ra dẫn đến chảy mũi dịch trong loãng. Chất này còn làm co thắt thành cuống phổi gây khó thở dẫn đến Hen phế quản

Các chất gây dị ứng (allergens) thường là các loại bụi (bụi nhà, bụi đường phố…). Đã từ lâu các nhà khoa học đã tìm thấy trong bụi nhà có các con bọ rất nhỏ, sống và sinh sản rất tốt trong môi trường ẩm thấp và đó chính là tác nhân gây dị ứng, điều này giải thích vì sao rất nhiều người lên cơn viêm mũi dị ứng khi quét nhà và khi thay đổi thời tiết bất thường. Nhiều cây, cỏ, bông cỏ sản sinh ra các protein rất nhỏ gọi là phấn hoa không thấy phát tán trong không khí nhờ gió, lại là kháng nguyên cực mạnh. Các phấn hoa khu trú ở màng nhầy mũi, một phần bộ máy hô hấp, gây ra viêm mũi dị ứng. Bệnh thường xảy ra vào mùa xuân, hè thời có nhiều loài hoa nở nhất. Nước ta, bệnh thường có vào mùa mưa lạnh, ẩm ướt. Ở bên Mỹ có 75% là dị ứng bông cỏ, 50% với cỏ và 10% với cây. Ngoài ra rất nhiều người dị ứng với các loại bụi bông vải, bụi gỗ, hóa chất, nấm mốc…. Thức ăn có thể gây dị ứng, nhất là ở trẻ em. Các thức ăn gây dị ứng thường là chứa dầu như lạc, vừng, dừa hoặc các loại đậu quả.

Điều trị viêm mũi dựa trên 4 nguyên tắc:

+ Tránh tiếp xúc với các tác nhân gây bệnh (allergen advoidens)

+ Vệ sinh môi trường (inviroment control)

+ Dùng thuốc (pharmacotherapy)

+ Điều trị miễn dịch liệu pháp (immunotherapy)

Tránh các tác nhân gây bệnh là rất quan trọng, làm giảm triệu chứng, trên lý thuyết là có thể làm khỏi hẳn bệnh. Tuy nhiên việc này không phải là dễ thực hiện vì việc tìm ra và né tránh tác nhân gây bệnh là khó, đôi khi đảo lộn cả cuộc sống. Muốn tìm ra tác nhân gây bệnh, bản thân người bệnh phải chú ý xem minh hay bị viêm mũi dị ứng vào thời điểm nào và khi tiếp xúc với những chất gì, có thể gặp Bác sĩ để thử test với các dị nguyên sẽ tìm ra được. Bác sĩ sẽ thử test da như sau: dùng kim vô trùng đặt trên da một chất nghi ngờ dị ứng và làm trầy da nhẹ. Nếu da sưng đỏ thì tác nhân này rất có thể là thủ phạm gây dị ứng.

Vệ sinh môi trường là rất tốt khi trong nhà có người bị viêm mũi dị ứng: Để nhà cửa thông thoáng, lau thường xuyên. Không dùng đồ chăn gối bông cũ, không nuôi súc vật, không trồng cây cối có phấn hoa, không có khói thuốc lá trong nhà….

Việc dùng thuốc điều trị viêm mũi dị ứng phải đến gặp Bác sỹ để được kê đơn và tư vấn, không nên tự điều trị. Có rất nhiều các loại thuốc điều trị viêm mũi dị ứng trên thị trường nhưng tất cả chỉ xếp gọn trong 4 nhóm sau đây:

+ Kháng histamine: tốt đối với triệu chứng hắt hơi, chảy mũi, ít có tác dụng với ngạt mũi. Tác dụng phụ là gây buồn ngủ. Đã có nhiều các thế hệ thuốc mới không gây buồn ngủ.

+ Kháng cholinergic: tác dụng tốt đối với triệu chứng chảy nước mũi, ít tác đối với hắt hơi và ngạt mũi. Tác dụng phụ là gây khô miệng.

+ Thuốc co mạch: có loại uống và loại nhỏ mũi, xịt mũi. Tốt đối với bệnh nhân ngạt mũi nhiều. Tuy nhiên hay gây tác dụng phụ là thoái hóa niêm mạc mũi, gây to phì đại các cuốn mũi. Vì vậy hạn chế dùng và nếu phải dùng không nên quá 7 ngày.

+ Thuốc Corticoid: Tác dụng tốt với cả hắt hơi, chảy mũi và ngạt mũi, vì vậy rất được ưa dùng. Có cả loại đường uống và xịt mũi. Loại corticoid đường uống tác dụng phụ nhiều hơn. Loại corticoid đường xịt mũi rất tốt, rất ít tác dụng phụ vì nó phân hủy ngay không thấm nhiều vào máu, vì thế có thể dùng kéo dài được.

Lời khuyên cho các bệnh nhân viêm mũi dị ứng là nên đến gặp Bác sỹ Tai Mũi Họng định kỳ, người này sẽ thăm khám xác định triệu chứng của bạn và giai đoạn bệnh để có thể chọn lựa loại thuốc phù hợp nhất đối với bạn mà ít tác dụng phụ không mong muốn.

Nhiều bệnh nhân đáp ứng tốt với chất kháng histamine: chống lại histamine thải ra trong dị ứng, nhưng không ngăn chặn cuộc chiến giữa IgE và kháng nguyên và hay làm khô miệng và buồn ngủ. Những thuốc mới ít gây buồn ngủ nhưng kém hiệu quả hơn. Cần báo với BS một khi có bí tiểu, tim đập nhanh hay vấn đề khác. Các chất co mạch giảm phù nề niêm mạc khiến dễ thở, có thể dùng uống hay xịt giảm được triệu chứng nhưng không trị được nguyên nhân. Thuốc nhỏ mũi, xịt có chất co mạch không nên dùng quá 5 ngày nếu không có chỉ định của BS. Nếu dùng lâu thuốc co mạch, bệnh thường tái phát nặng hơn một khi ngưng thuốc. Một vài bệnh nhân cần đến thuốc đặc biệt hơn như corticoid, cromolyn, ipratropium dạng xịt. Các thuốc này không gây lệ thuộc, bệnh tăng thêm như thuốc co mạch. Các thuốc xịt có corticoid hiệu quả làm giảm phù nề, ách xì và chảy nước mũi.

+ Miễn dịch liệu pháp: Nếu các phương pháp trên không hiệu quả thì phương thức điều trị giải mẩn cảm hay miễn dịch liệu pháp được đặt ra. Bạn sẽ được tiêm liều kháng nguyên cực nhỏ tăng dần lên để ngăn chặn cuộc chiến, giảm bớt sức mạnh của IgE và hậu quả trên các tế bào mast. Phương pháp ấy khá hiệu quả. Điều phiền phức là phương pháp miễn dịch đòi hỏi từ 6 tháng đến 1 năm mới có hiệu quả, và phải tiêm thường xuyên từ 3 đến 5 năm. Thành công của phương pháp này là làm giảm triệu chứng đến 80% kéo dài nhiều năm nhưng không phải suốt đời. Mặc dù hiếm gặp những phản ứng dị ứng nặng vẫn xảy ra nên cần thực hiện bởi BS chuyên môn trên lãnh vực này.

Thế còn phẫu thuật thì sao? Xin thưa rằng cho dù phẫu thuật nội soi mũi xoang hiện nay đã đạt được rất nhiều tiến bộ thì cũng không chữa khỏi được viêm mũi dị ứng, vì viêm mũi dị ứng là bệnh thuộc về hệ miễn dịch của cơ thể không thay đổi được bằng phẫu thuật. Phẫu thuật chỉ đặt ra khi VMDU không được điều trị thường xuyên gây biến chứng như polýp mũi, phì đại to các cuốn mũi, viêm tắc lỗ thông các xoang, viêm vào ổ mắt, sọ não…, hoặc VMDU kèm theo các bệnh lý khác ở mũi như dị tật văch ngăn mũi (như gai vách ngăn, mào vách ngăn, vẹo lệch vách ngăn). Sau khi phẫu thuật bệnh nhân vẫn phải điều trị và theo dõi viêm mũi dị ứng thường xuyên.